«АҚШ-Иран қақтығысы екі елдің ішкі қауіпсіздік және барлау саласындағы осал тұстарын ашып берді» — Түрік генералы

Сарапшылар бір жарым айдан бері әлем назарын аударған Иран мен АҚШ-Израиль блогы арасындағы қақтығыс жаңа фазаға ауысқанын айып жатыр. Жұрт күткендей Трамптың бопсасы мен келіссөздер де көп нәтиже бере қоймады. Ауыр соққы алса да Иран әлі сыр бермеген сыңай танытып отыр.  АҚШ-Израиль блогының ендігі әрекеті қандай болмақ, Иранды алдағы уақытта не күтіп тұр. Осы және өзге де мәселелер бойынша Түркияның отставкадағы бригадалық генералы Ючел Карауызға хабарласып, пікірін білген еді. Енді сол генералдың жасаған сараптамасы негізінде жасалған материалды назарларыңызға ұсынып көрмекпіз.

Генералдың айтуынша, соңғы 1,5 айдағы қақтығыстар АҚШ-Израиль блогының әуе үстемдігі мен технологиялық артықшылығы арқылы тактикалық жеңіске жеткенін, тіпті Иранның жоғары қолбасшылығы мен Аятолла Хаменеиді жою арқылы басқару жүйесін айтарлықтай әлсіреткенін көрсетеді. Дегенмен, Иран жүйесі толық күйремей, Ормуз бұғазы мен зымырандық әлеуетін пайдалана отырып стратегиялық қарсылық танытуда.

Бұл соғыс қазіргі таңда тараптардың бірі толық жеңіске жете алмаған, бірақ Иранның ішкі қауіпсіздік және барлау саласындағы осалдықтарын әшкерелеген «бақылаудағы шектеулі соғыс» фазасында тұр. Түркия үшін бұл жағдай тек қару-жарақ емес, тұрақты желілік архитектура, маңызды инфрақұрылымды қорғау және қарсы барлау шараларын күшейтудің өмірлік маңызы бар екенін дәлелдеп отыр.

Соңғы 1,5 айдағы әскери-саяси барысты және тараптардың ресми мәлімдемелерін өзара салыстыра тексергенде нақты көрініс қалыптасады: әскери тұрғыдан АҚШ-Израиль блогы басқару-бақылау және әуедегі үстемдік бойынша алда тұр. Бірақ Иран толықтай күйреген жоқ. Дегенмен әсіресе қолбасшылық құрамы мен Ормуз картасын пайдалану мүмкіндігі шектеулі болып қалды.

Жалпы бұл процесті «толық ауқымды конвенционалды соғыс пен бақылаудағы шиеленіс арасындағы, бірақ бақылаудағы шиеленістен қатаңырақ шектеулі соғыс» деп қарастырған жөн. Бір жағынан АҚШ пен Израиль Иран ішінде 1000-нан астам нысанаға соққы беріп, жоғары қолбасшылық құрамының айтарлықтай әлсірегені және Ормуздың іс жүзінде бұғатталған көрінісі бар; екінші жағынан тараптар режимді құлату, құрлықтағы басып алу және аймақтық жаппай соғыс шегінен өтпеуге тырысатыны байқалды.

Қақтығыстың сипаты мен шығындарында да айырма көп

Тактикалық-операциялық үстемдік анық түрде АҚШ-Израиль блогында. Оның себептері:

• Әуе үстемдігі және дәлдігі жоғары соққы қабілеті.
• Басқару-бақылау нысаналарына қолжетімділік: Иранның ең жоғары лауазымды тұлғалары, соның ішінде Аятолла Әли Хаменеи де өлтірілді.

Иран тарапында жүйе толық ыдыраған жоқ; Reuters Тегеран әкімшілігін «соққы алған, бірақ әлі де аяқта тұр» деп сипаттайды. Соғыс басталғаннан бері Иранда 2000-нан астам адам, ал Израильде Иран соққыларынан 15 адам қаза тапты. Бұл Израиль қорғанысының мықты, бірақ өткізгіш емес екенін көрсетеді; Иран жазалаушы соққылар жасай алды, бірақ соғыстың бағытын өзгертетіндей нәтиже шығара алмады.

АҚШ + Израиль: Әуе және электронды соғыс үстемдігі, соғыс алаңын тек алдыңғы шепте емес, «тік тереңдікте» (басшылық, өндіріс, логистика) басқара алуы. Дегенмен, стратегиялық толық жеңіске жете алмады; Иран әлі де зымыран атып, Ормузда энергия жүйесін шайқалта алады.

Иран: Терең зымыран қоры, прокси желілері және Ормуз сияқты энергия шогын тудыру қабілеті. Ең үлкен әлсіздігі — асимметриялық желінің көрінбейтіндігін жоғалтуы және орталық қолбасшылық қауіпсіздігінің әлсіздігі болды.

Ормуз бұғазы және Трамптың бопсасы

Трамптың Ормуз мәселесіндегі қатал тілі тек риторика емес, психологиялық соғыс пен мәжбүрлеуші дипломатия қызметін атқарды.

Иранның бұғазды «жабу» арқылы күш көрсетуі оны дипломатиялық тығырыққа тіреді.

Ормуз арқылы өтетін күнделікті тасымал көлемі тарихи орташа көрсеткіштің 10%-ынан төмен түсті.

Иран бұғазды уақытша қысым картасы ретінде пайдалана алды, бірақ оны тұрақты егемендік тәртібіне айналдыра алмады.

Иран жетекшілерінің өлімі

Бұл жағдайды тек «сатқындықпен» немесе тек технологиялық айырмашылықпен түсіндіру жеткіліксіз. Бұл жерде жоғары деңгейдегі барлау ақпаратының сыртқа тарауы, батыстың жоғары ISR (барлау-бақылау-нысанаға алу) желісі, Иранның ішкі қауіпсіздік архитектурасындағы және қарсы барлаудағы жүйелі сәтсіздіктер секілді факторлар ойнады.

Бұл соғыс бізге ненің бетін ашып берді?

Қорғаныс: Аймақтағы басты қауіп тек классикалық әуе шабуылы емес; зымыран, ұшқышсыз ұшу аппараттары, электронды соғыс және кибершабуылдардың жиынтығы.

Түркияға «ұлттық маңызды инфрақұрылымды қорғау архитектурасын» құруы керек екенін көрсетті

Дипломатия: Түркия Ормуз қауіпсіздігі бойынша халықаралық үйлестіруді қамтамасыз етіп, Иранмен бақылаудағы байланысты сақтап, Израиль-Ливан желісінде бітімгерлік рөлін атқаруы қажет.

Барлау: Қазіргі соғыста алғашқы күйреу майданда емес, қолбасшылық орталығында басталады. Сондықтан қарсы барлау және персонал қауіпсіздігін тексеруді күшейту өте маңызды.

Түйін: Тактикалық және операциялық жеңімпаз — АҚШ-Израиль блогы болып отыр. Бірақ стратегиялық нәтижеге ешкім қол жеткізе қойған жоқ. Соғыс аяқталған жоқ, ол тек келіссөздермен қоршалған тұрақсыз аралық кезеңге өтті.

Сұқбаттың толық нұсқасын мына жерден оқи аласыз.