Қазақстандағы Альпі мен қазылмай жатқан «Помпей»: Тұрар Рысқұлов ауданының туристік әлеуеті
Жамбыл облысының оңтүстігінде орналасқан Тұрар Рысқұлов ауданы – жай ғана картадағы бір жер емес, тұтас бір тарих пен көркем табиғаттың тоғысқан, құпиясы мол мекені. Жер көлемі 9,1 мың шаршы шақырымды алып жатқан, 42 елді мекенді біріктірген бұл өңір отандық туризмнің жаңа драйверіне айналуға толық негіз бар. Тарихи жәдігерлерімен Орталық Азияны мойындатып, табиғатымен Еуропа курорттарымен бәсекелесе алатын ауданның бүгінгі туристік тынысы қандай?
Жаңа Зеландия пейзажын еске салатын альпілік шалғындар
Ауданның рельефі өте контрастты: басым бөлігі жазық дала болғанымен, оңтүстік шекарасы тұтастай Қырғыз Алатауының биік жоталарымен – Ашамайлы, Қорғантас, Қарақыр, Қайыңды, Сөгеті және Мамай тауларымен көмкерілген. Ал солтүстігі құпияға толы Мойынқұм құмдарына ұласып жатыр. Мұндай табиғи үйлесім кез келген мемлекеттің бағына бұйыра бермейтін байлық.
Бұл табиғи ерекшеліктерді ұтымды пайдалану бүгінде өз жемісін беріп келеді. Қазірдің өзінде аудан аумағынан ағып өтетін Қорағаты, Қарасу, Шалсу, Жарлысу, Қайыңды, Сарыбұлақ өзендерінің бойында заманауи демалыс аймақтары қарқынды дамып жатыр. Сонымен қатар, Белогорка, Байтелі, Шілік, Көккөл сынды шағын көлдердің жағалауы келушілер үшін таптырмас рекреациялық орынға айналған. Мұндағы тау ормандары қайың, терек, жеміс ағаштары, сексеуіл және ши сияқты өсімдіктерге бай.
Ерекше назар аударатын жайт – Бесқызыл, Шалсу-Талдысу, Мақпал, Қарақыстақ шатқалдарының табиғаты. Ондағы альпілік шалғындар мен тау беткейлері әйгілі «Сақиналар әміршісі» түсірілген Жаңа Зеландияның көк майса даласымен немесе Швейцарияның атақты Альпі тауларымен еркін бәсекелесе алады. Бұл орындар экотуризм үшін ғана емес, ауқымды тарихи кинолар мен деректі фильмдердің түсірілім алаңы болуға дайын тұрған декорация.
Отандық «Карловы Вары»: Қымызбен емдеудің жаңа тренді
Жалпы Жамбыл облысындағы 65 туристік нысанның төртеуі осы Рысқұлов ауданына тиесілі. Соның ішінде халық көп баратын, инфрақұрылымы толық дамыған әрі келушілерге барлық жағдай жасалған «Тауқымыз» емдеу-сауықтыру орталығы мен «Тау Самалы» демалыс кешенін ерекше атап өтуге болады.
Ауданда туризмнің үш негізгі бағыты қолға алынған: Ұлы Жібек Жолы бойындағы ескерткіштерге негізделген тарихи-мәдени туризм, емдік-сауықтыру туризмі, сондай-ақ таулы-экологиялық және отбасылық демалыс туризмі. Соңғы 5 жылда бұл саланың оң динамикасы айқын байқалады: егер бұрын туристер тек Құлан, Өрнек қалашықтарына ғана барса, қазір аталған екі кешеннің арқасында демалушылар легі 2-3 есеге артқан.
Еуропалықтар денсаулығын түзеу үшін Чехиядағы «Карловы Варыға» ағылса, біздің отандық туристер үшін балама орын осы ауданда бар. Мысалы, «Тауқымыз» 80 орындық үлкен санаторий болса, «Тау Самалы» 5 бассейні мен 15 коттеджі бар ірі кешенге айналып үлгерді. Мамыр мен қыркүйек аралығындағы жазғы маусымда мұнда күн сайын жүздеген демалушы келеді. Демалушыларға киіз үйлер тігіліп, атпен серуендеу сияқты қызметтер ұсынылады. Ал емдік бағытта «Тауқымыз» шипажайында саумал мен қымызбен емдеуден бөлек, балшық, парафин, тұз шахтасы және массаж сияқты сапалы медициналық қызметтер бар. Болашақта бұл кешендерді тек демалыс орны емес, ауқымды іскерлік басқосулар мен форумдар өткізетін халықаралық орталық ретінде де дамытуға үлкен мүмкіндік бар.
Топырақ астында жатқан «Помпей» мен ЮНЕСКО мұралары
Ауданның тарихи әлеуеті кез келген шетелдік ғалымды таңғалдырады. Мұнда барлығы 370 тарихи-мәдени ескерткіш тіркелген болса, оның 81-і мемлекеттік тізімге алынған. Соның ішінде ең бастылары – VI-XIII ғасырларға тиесілі «Құлан» және VIII-XII ғасырларға тән «Өрнек» қалашықтары. Екеуі де 2014 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне «Жібек жолы: Тянь-Шань дәлізі» номинациясы бойынша енгізілген.
Алайда, Италиядағы Помпей немесе Перудағы Мачу-Пикчу сияқты әлем назарын аударатын бұл жәдігерлердің бүгінгі күйі қынжылтады. Тараздан 120 шақырым жердегі Құлан ауылының шығысында орналасқан Құлан қалашығы қазіргі таңда консервацияланғанымен, қаржы бөлінбеуі себепті мұнда жарық, су, орындық, әжетхана, интернет байланысы жоқ. Ал Тараздан 70 км, Өрнек кентінен 8,6 км қашықтықтағы Өрнек қалашығының жағдайы тіпті күрделі: қазба жұмыстары толық жүргізілмеген, көне шаһар әлі де топырақ астында жатыр, инфрақұрылым мүлдем жоқ.
Қазақ даласының «Стоунхенджі»: Тылсымға толы Топағаш
Мистикалық туризмді іздегендер үшін Ақыртөбе маңында, Алматы-Ташкент тасжолынан 12 шақырым қашықтықта орналасқан киелі «Топағаш» тоғайы – нағыз жұмбақ мекен. Ел аузындағы аңыздарға сүйенсек, бұл жерде Домалақ ана өрнек тоқыған деседі. Сондай-ақ, тарихи деректер бойынша 1726 жылы дәл осы жерде Болат хан, Бөгенбай және Әбілхайыр батырлар бірігіп, жоңғарлардың бетін қайтарған әйгілі «Сұмқайтты» шайқасы өткен.
Бұл мекеннің мистикалық аурасын Ұлыбританиядағы Стоунхенджбен немесе Жапониядағы киелі ормандармен қатар қоюға болады. Тоғайдың ортасында тереңдігі 32 метрге жететін Домалақ ана құдығы бар. Тылсымға толы бұл жерде үш түрлі жапырақ шығаратын киелі ағаш, тоғыз тас, сондай-ақ үш ақ жылан мен үш көкжал туралы мистикалық аңыздар айтылады. Бүгінде бұл орын жекеменшіктің қолында болса да, оның шипалық қасиетін естіп Қытай, Жапония және Ресейден арнайы емделуге келетіндердің қарасы қалың. Нысанда жарық, су, асхана, қонақ бөлмесі, орындықтар мен әжетхана сияқты қажетті жағдайлар жасалған. Бірақ, туризмнің дамуын тежеп тұрған бір ғана кедергі – жол мәселесі әлі күнге дейін шешілмеген.
Дайын маршрут: «Жібек жолы» ізімен 13 сағаттық саяхат
Тұрар Рысқұлов ауданына келетін туристерге арналған дайын 2 күндік «Жібек Жолы» атты тарихи-мәдени бағыт бар. Ұзындығы 130 шақырымды құрайтын, 13 сағатқа есептелген бұл тур аясында туристер 9 маңызды тарихи нысанды аралап үлгереді.
Маршрут картасы өте ауқымды әрі жүйелі жасалған: тур Әулиетопағаштан басталады, одан әрі ЮНЕСКО тізіміндегі Өрнек қалашығы, Сұмқайтты даласы, Есепші ата мазары, Дулат Баба кесенесі, тағы бір ЮНЕСКО мұрасы – Құлан қалашығына соғады. Одан кейін Хан Сарайы мен Қарақыстақ қалашығы арқылы өтіп, саяхат Әулиебұлақ басында аяқталады.
Түйіндей келгенде, Тұрар Рысқұлов ауданы – туризм саласындағы игерілмеген алтын кеніш. Егер тарихи орындардың инфрақұрылымы ретке келтіріліп, жарнамасы дұрыс жүргізілсе, бұл өңір болашақта Қазақстанның туристік Меккесіне айналуға толық әлеуеті бар.
