Сталкинг: былтыр – 1 іс, биыл бір айда – 47 іс

Қазақстанда 2025 жылы енгізілген Қылмыстық кодекстің 115-1 бабы «Сталкинг» бойынша жауапқа тартылғандардың саны әуелде өте төмен болды. Әйтсе де 2026 жылғы қаңтар айында дәл осы бап бойынша 47 іс сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізіліміне енгізілді. Құқықтық статистика және арнайы есепке алу порталының соңғы жарияланған статистикасын талдаған Tiek.kz хабарлайды.

2025 versus 2026: айтарлық айырмашылық бар

2025 жылы сталкинг бойынша тек бір ғана адам жауапқа тартылды. Сол адамға қатысты шешімнен белгілі болғаны — оған 117 960 теңге көлемінде айыппұл салынған.

Бірақ 2026 жылдың алғашқы айында тіркелген 47 іс көрсеткендей, бұл жаңа бап бойынша құқық қорғау практикасы енді ғана белсенді іске кірісіп келеді.

Құрбандар мен жас ерекшелігі

Тіркелген 47 істің бөлінісі мынадай:

• 41 іс — әйелдерге қатысты,

• 8 істі — кәмелеттік жасқа толмағандар жасаған,
  оның 2-сі ішімдік ішкен күйде жасалған.

Бұл көрсеткіш қоғамда әйелдер сталкинг құрбаны болуына байланысты алаңдаушылық тудырып отыр.

Сталкер адам көп жерде қымсына ма?

Сталкинг істерінің орын алған орнын да сараптауға болады:

• 4 іс — қоғамдық орындарда,

• 2 іс — көшеде, саябақта, алаңда (яғни адамдар көп жүретін жерде),

• 2 іс — отбасылық тұрмыстық салаға қатысты.

Сталкинг деген не?

«Сталкинг» дегеніміз — адамға жүйелі түрде көңіл аудару, қудалау, мазасын алу, оған қорқыныш тудырып, өміріне қысым жасау. Бұл әрекет:

• қайта-қайта қоңырау шалуы,

• әлеуметтік желі арқылы аңдуы,

• келісімсіз жақындауы,

• қорқыныш тудыратын хабарлама,

• фото/видео жіберуі

сияқты көріністерден тұрады.

Бұл әрекеттер бір ғана ретке емес, қайталауға негізделеді және құрбанның күнделікті өміріне әсер етеді.

Сталкинг Қазақстанда: заң не үшін қабылданды және 2026-дағы шулы істер

Қазақстанда тұрмыстық қудалау мен аңду тәрізді әрекеттерді жеке қылмыс ретінде айқындау мақсатында 2025 жылғы 16 шілдеде Қылмыстық кодекске 115-1-бап «Сталкинг» енгізілді. Заң туралы Президенттің қол қойған құжаты шыққаннан кейін бұл норма бірден күшіне кірді.

Норма қабылданған басты себеп — бұрын адамды жүйелі түрде қудалау, мазасын алу сияқты әрекеттер заңда нақты көрсетілмеген болатын, сондықтан полиция «сені ұрған жоқ, қорқытты емес» деген себеппен арыздарды қарамай қалатын жағдайлар көп тіркелетін еді.

Сталкинг енгенге дейін қудалауды тек «жеке өмірге қол сұғу», «қорқыту» сияқты баптармен ғана қарауға тура келетін, оған сай құқықтық қамтамасыз ету әлсіз болды.

Сталкинг бойынша шулы істер

Заң 2025 жылдың қыркүйегінде күшіне кіргеннен бері алғашқы нақты істер де қоғам назарына түсіп жатыр.

Петропавлда алғашқы үкім шығарылды

2026 жылдың қаңтарында Петропавл қаласында 37 жастағы азамат әйелді ұзақ уақыт аңдап, жүйелі түрде қорқытып келгені үшін сот үкімі шықты. Бұл шығарылған Қазақстандағы сталкинг бойынша алғашқы сот үкімі екені жарияланды.

• Айыпталушы бірнеше ай бойы әйелді бақылады, оның алдында қақтығыс тудырды және қорқыныш тудырды.

• Бұл туралы жәбірленуші 22 қаңтарда полицияға хабарлаған,

• Сот 28 қаңтарда 100 сағаттық қоғамдық жұмысқа жаза тағайындады.

Сонымен қатар Солтүстік Қазақстан полициясы биыл қаңтар айында тағы 2 сталкинг ісінің тіркелгенін хабарлаған.

Заң бойынша қандай жаза қарастырылған?

ҚР Қылмыстық кодексінің 115-1-бабы бойынша сталкинг жасаған адамға:

• 200 АЕК-ке дейін айыппұл,
• 200 сағатқа дейін қоғамдық жұмыс,
• 50 тәулікке дейін қамалуы мүмкін

Егер сталкинг қорқыту, бопсалау, жеке өмірге заңсыз кірісу тәрізді басқа ауыр мән-жайлармен ұштасса, іс басқа баптар бойынша қатаң қаралады.

Шетелдік тәжірибе не дейді?

Сталкингпен күрестің халықаралық тәжірибесі Қазақстандағы заңның бағытын айқындайды:

АҚШ

Көп штатта сталкинг ауыр қылмыс саналады. Жәбірленушіге жақындауға тыйым салатын қорғау ордері дереу беріледі. Бұзғандарға бірден қамауға алу қолданылуы мүмкін.

Еуроодақ елдері

Германия, Франция сияқты елдерде сталкингке қарсы зақым келтірмеу ордері жедел рәсіммен беріледі. Полиция аңду белгілерін байқағанда, дереу енгізуге құқылы.

Оңтүстік Корея

2021 жылдан бастап сталкинг үшін 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылған. Цифрлық аңду (онлайн бақылау) жеке категория ретінде анықталған.

Осы тәжірибе көрсеткендей, сталкингті тек айыппұлмен шектемей, профилактика, қорғану механизмдері мен цифрлық бақылау сияқты қадамдар қосымша енгізіледі.

Неліктен бұл заң маңызды?

Мамандардың пікірінше, сталкинг көбіне:

• бұрынғы серіктестер, таныстар арасында,

• қоғамдық орындарда аңду,

• әлеуметтік желі арқылы байланыс орнату

сияқты жағдайларда іске асырылады, және бұл әрекеттер құрбандардың психологиялық қауіпсіздігіне үлкен зиян келтіреді.

Сталкингті жеке қылмыс ретінде қарастыру халықаралық тәжірибеде де қалыптасқан үрдіс — АҚШ пен Еуроодақ елдерінде бұрыннан енгізілген. Бұл Қазақстанды орталықазиялық аймақта сталкингті қылмыс ретінде нақты айқындаған елдердің бірі ретінде танытады.