Полиция, жедел жәрдем… және қызметі түсініксіз компания

Ішкі істер министрлігі жол жүрісі қағидаларына өзгерістер енгізуді ұсынды. Ашық нормативтік құқықтық актілер порталында жарияланған бұйрық жобасында жол қозғалысын бақылауға және ұйымдастыруға қатысы бар бірқатар қызмет көліктеріне жедел және арнайы мәртебе беру мүмкіндігі қарастырылған.

Құжат неге сүйеніп әзірленген?

НҚА жобасында бұл өзгерістердің құқықтық негізі де нақты көрсетілген. Құжат:

• «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» кодекстің 18-1-бабын;

• «Елорданың мәртебесі туралы» заңның 9-3-бабын
  іске асыру мақсатында әзірленген.

Аталған нормалар жол үстінде бақылау, көлік қозғалысына араласу және жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету функцияларын орындайтын органдардың өкілеттігін айқындайды.

Қандай көліктерге ерекше мәртебе берілуі мүмкін?

Бұйрық жобасына сәйкес, жедел және арнайы қызметтер тізіміне:

• Жол қозғалысын ұйымдастыру орталығының көлік құралдарын;

• мемлекеттік кірістер органдарының мобильді топтарының көліктерін
  енгізу ұсынылған.

Оларға арнайы жарық сигналдарын, дыбыс белгілерін және арнайы түсті-графикалық схемаларды қолдануға рұқсат беру көзделіп отыр.

Жол қозғалысын ұйымдастыру орталығы: ашық дерек не дейді?

Ашық дереккөздерге сәйкес, «Астана қаласының Жол қозғалысын ұйымдастыру орталығы»:

• ресми атауы — Астана қаласының Жол қозғалысын ұйымдастыру орталығы ЖШС;

• негізгі қызметі — автомобиль тұрақтарының қызметі (ОКЭД 52.21.4) ;

• басшысы — нақты адам аты көрсетілген ;

• тіркелген мекенжайы — Бейбітшілік көшесі, Астана (қалалық инфрақұрылым аймағында) ;

• кәсіпорын ресми түрде тіркелген, белсенді, және салық органдарында деректері бар .

• әкімдікке қарасты кәсіпорын;

• мемлекеттік үлес – 100%;

• жарғылық капиталы – 2 млрд теңгеден асады;

• құрылтайшысы – Астана қаласының Көлік және жол-көлік инфрақұрылымын дамыту басқармасы.

➡️ Яғни бұл ұйым жол қозғалысын ұйымдастыру орталығы деп аталатын, бірақ ресми қызметі — автомобиль тұрақтары болуы мүмкін басқа коммерциялық емес немесе мемлекеттің қатысуымен жұмыс істейтін ЖШС.

📌 2) Ол не істейді (функция)?

Ашық деректер бойынша нақты қызмет директориясы жоқ, тек:

• негізгі ОКЭД — автомобиль тұрақтары қызметі .

📌 3) Ол қалай ақша табады?

Салық төлемдері туралы жария дерекке қарағанда:

• тіркелгеннен бері компания салық төлегені бар;
  2025 жылы — 28 млн теңгеге жуық салық және міндетті төлемдер болғаны көрсетілген (жалпы ~45,9 млн ₸) — бұл кәсіпорынның нақты экономикалық белсенділігін көрсетеді.

Бұл деректер салық аударымдары графигінде анық көрінеді, яғни компания бір қалыпты түрде белсенді қызметтен табыс тауып, бюджеттік төлемдер төлеген.

→ Бірақ қандай қызметтен табыс түседі, нақты қандай жол инфрақұрылым қызметтерін жүзеге асыратыны ашық порталдан анық көрінбейді. Бұл әдетте:

• автомобиль тұрақтарын басқару,

• тұрақтарды жалға беру,

• көлік инфрақұрылымына қатысты басқа қызметтер болуы мүмкін.

📌 4) Әкімдік басқармасы сайтында не бар?

Астана қаласының Көлік және жол-көлік инфрақұрылымын дамыту басқармасының ресми сайтында:

• басқармаға тікелей қарасты ұйымдар ретінде City Transportation Systems (CTS),

• автобус паркі,

• LRT дирекциясы
  көрсетіледі .

Бірақ “Жол қозғалысын ұйымдастыру орталығы” ЖШС сол тізімде жоқ.

Бұл ашық ақпараттан көрініп тұр:
👉 басқарманың ресми жарияланған қарамағындағы ұйымдары тізімінде осы ЖШС жоқ, бірақ кәсіпорын әлі де бар және мемлекеттік қатысу көрсетілген деректерде тіркелген.

Ал екінші мекеме ше?

НҚА жобасында мемлекеттік кірістер органдарының мобильді топтарына да ерекше мәртебе беру көзделген. Бұл топтар Кедендік реттеу туралы кодекстің 18-1-бабына сәйкес көлік құралдарын жол үстінде тоқтатып, тексеру жүргізу өкілеттігіне ие.

Яғни ұсынылып отырған өзгеріс бір ғана мекемеге емес, жол қозғалысына бақылау жасайтын бірнеше мемлекеттік құрылымға қатысты.

Қорытынды

Бір жағынан — ІІМ ұсынған ерекше мәртебе беру туралы бастама,
екінші жағынан — сол мәртебе берілуі мүмкін, бірақ әкімдік құрылымында ашық көрсетілмеген кәсіпорын.

Осындай жағдайда:

• ерекше құқық берілетін қызметтердің,

• олардың иелігі мен басқару жүйесіндегі орнының
  ашық көрсетілуі заңдылық пен қоғамдық сенім үшін маңызды.

Ал 2 миллиард теңгеден асатын капиталы бар кәсіпорынды ресми қарамағындағы ұйымдар тізіміне қосуға не кедергі?