Жаңа парламенттің құзыреті қандай болады?

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның екінші отырысында болашақ Құрылтайдың Үкімет жұмысына ықпалын күшейтетін бірқатар жаңа өкілеттіктер талқыланды. Ұсыныстардың ішінде министрлерді лауазымынан босату тетігін енгізу мәселесі де бар.

Бұл жөнінде Сенат депутаты Нұрлан Бекназаров мәлімдеді.

Бюджет бекітілмесе — Үкіметке сенімсіздік белгісі

Ұсынылып отырған нормаға сәйкес, Құрылтай:

• Үкіметтің;

• Жоғары аудиторлық палатаның
  мемлекеттік бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есебін қарайды және бекітеді.

Егер Құрылтай бұл есепті мақұлдамаса, ол Үкіметке сенімсіздік білдіру ретінде бағалануы мүмкін.

Бұл тетік Үкіметтің жауапкершілігін күшейтуді көздейді.

Министрлер тағдырына Құрылтай әсер етуі мүмкін

Комиссияда талқыланған ұсыныстарға сәйкес:

• Құрылтай депутаттарының кемінде үштен бірі бастама көтерсе,
  Үкімет мүшелерінің жеке қызметі бойынша есеп тыңдалады.

Егер есеп қорытындысы қанағаттанарлықсыз деп танылса және заңдардың орындалмағаны анықталса, Құрылтай:

• Президентке министрді қызметтен босату туралы мәлімдеме жолдай алады.

Бұл жағдайда түпкілікті шешімді Мемлекет басшысы қабылдайды.

Құрылтайға берілетін негізгі өкілеттіктер қандай?

Сенатордың айтуынша, бір палаталы Парламент — Құрылтайға қазіргі Мәжіліс пен Сенаттың бірқатар құзыреті берілуі мүмкін.

Негізгі ұсыныстар мыналарды қамтиды:

Мемлекеттік саяси шешімдер

• Президент сайлауын жариялау;

• республикалық референдум өткізу бастамасын көтеру.

Жоғары лауазымдарды тағайындау

Құрылтай депутаттары көпшілік дауыспен:

• Вице-президентті;

• Премьер-министрді
  тағайындауға келісім береді.

Конституциялық органдарға келісім беру

Президенттің ұсынысымен Құрылтай:

• Конституциялық соттың 10 судьясын;

• Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін;

• Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін
  тағайындауға келісім беруі мүмкін.

Қазір бұл өкілеттіктер Сенаттың құзыретінде.

Сот жүйесіне қатысты құзыреттер

Ұсыныстарға сәйкес, Құрылтай:

• Президент ұсынысымен Жоғары сот судьяларын сайлайды және босатады;

• олардың ант қабылдау рәсімін өткізеді;

• Конституциялық сот судьяларын, Жоғары сот судьяларын және Бас прокурор ұсынған жағдайда депутаттарды тиіспеушіліктен айыру мәселесін шешеді.

Үкіметке сенімсіздік білдіру құқығы

Тағы бір маңызды норма — Үкіметке сенімсіздік білдіру құқығын Мәжілістен Құрылтайға беру ұсынылып отыр.

Сонымен бірге:

• Конституциялық соттың жыл сайынғы жолдауын тыңдау;

• Жоғары аудиторлық палата төрағасының жылына екі рет есебін қарау
  сияқты тетіктер сақталып қалады.

Барлығы әзірге ұсыныс деңгейінде

Комиссияда айтылған барлық нормалар әзірше түпкілікті шешім емес.

Қай өзгерістер Конституцияға енетіні, ал қайсысы қабылданбайтыны:

жалпыхалықтық референдум арқылы анықталады.

Қазіргі уақытта Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның екінші отырысы жалғасып жатыр.