Қазақстан тарихындағы рекорд: Экологиялық заңбұзушылық үшін 2,3 триллион теңге айыппұл салынды (ВИДЕО)

Қазақстанда қоршаған ортаны қорғау саласында бұрын-соңды болмаған ірі көлемдегі әкімшілік жауапкершілік мәселесі қаралып жатыр. Tiek.kz тілшісіне берген сұқбатында Экология және табиғи ресурстар министрлігінің бас сарапшысы Қайсар Бектібаевтың мәлімдеуінше, «North Caspian Operating Company» (NCOC) компаниясына салынған айыппұл көлемі 2,3 триллион теңгені құраған. Егер бұл сома толық өтелсе, ол тек Қазақстан емес, әлемдік деңгейдегі ең ірі экологиялық айыппұлдардың біріне айналмақ.

Рекордтық айыппұлдың себебі не?

Министрлік өкілінің айтуынша, бұл қомақты сома компанияның Атырау облысындағы Каспий қайраңында мұнай-газ өндіру кезінде жіберген заңбұзушылықтары үшін есептелген. Нақтырақ айтқанда:

• Атырау облыстық Экология департаменті тексеру барысында күкіртті сақтау лимиттерінің белгіленген нормативтерден айтарлықтай асып кеткенін анықтаған.

• Бұл жауапкершілік ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 328-бабы негізінде қарастырылып отыр.

«Бұл — жекелеген компанияларға қатысты салынған ең үлкен айыппұл. Бұған дейін мұндай ауқымдағы айыппұлдар негізінен салынбаған», — деді Қайсар Бектібаев.

Сот процесі және министрліктің ұстанымы

Қазіргі таңда NCOC компаниясы бұл тексеру нәтижелерімен келіспей, сотқа шағым берген. Сонымен қатар, 2,3 триллион теңгелік айыппұлға қатысты апелляциялық шағым Экология министрлігінің өзінде де қаралу үстінде.

Егер сот тексерудің заңдылығын растап, министрлік ұстанымын қолдаса, компания бұл қаражатты мемлекет бюджетіне төлеуге міндетті болады.

Өзге ірі заңбұзушылықтар және 2026 жылдың көрсеткіші

Маманның айтуынша, экологиялық талаптарды бұзатын тек мұнай алпауыттары емес. 2025 және 2026 жылдардың статистикасы келесідей:

2025 жылдың ірі айыппұлдары:

Жалпы алғанда, 2025 жылы 1105 тексеру жүргізіліп, 7,7 миллиард теңге әкімшілік айыппұл мемлекет пайдасына өндірілген (NCOC-тың даулы айыппұлын есептемегенде).

2026 жылдың алғашқы 3 айы:

Биылғы жылдың бірінші тоқсанында 245 әкімшілік айыппұл салынып, оның жалпы көлемі 2,4 миллиард теңгеге жеткен. Қазірдің өзінде оның 2 миллиард теңгесі өндіріліп үлгерді.

Түйін

Қазақстанның экологиялық заңнаманы қатайтуы ірі инвесторлар үшін үлкен сигнал. NCOC ісінің қалай аяқталатыны әлемдік деңгейдегі прецедент болуы мүмкін, өйткені 5 миллиард доллардан асатын (2,3 трлн теңге) бұл айыппұл халықаралық деңгейдегі ірі экологиялық санкциялармен тең түседі.