The World Financial Review: Қазақстанның инвестициялық картасы қалай өзгерді

Жаһандық қаржы және инвестиция мәселелеріне маманданған британдық The World Financial Review іскерлік басылымы Қазақстанның экономикалық трансформациясына арналған ауқымды талдау жариялады. Сарапшылардың пікірінше, елдің экономикалық саясаты мемлекетті мұнайға тәуелділіктен арылтып, халықаралық капитал үшін өндіріс, логистика және цифрландыру бағыттарында жаңа мүмкіндіктер ашып отыр, – деп хабарлайды Tiek.kz.

Басылым Қазақстанның тәуелсіздік алғалы бері посткеңестік модельден Орталық Азиядағы ең ірі экономикаға айналғанын, алайда ондаған жыл бойы әлемдік шикізат бағасына тәуелді болып келгенін жазады. Бүгінде өңдеу өнеркәсібін дамыту, инфрақұрылымды жаңғырту және жеке кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған жаңа саясат бұл тәуелділікті біртіндеп төмендетуде.

Макроэкономика: $155 млрд инвестиция және тұрақты рейтингтер

Экономикалық бағыттың өзгеруі нақты макроэкономикалық көрсеткіштерден көрініс тапты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша жан басына шаққандағы ішкі жалпы өнім (ЖІӨ) 15 мың доллардан асып, жеті жылда 52,9%-ға өскен. Ал 2019–2025 жылдар аралығында Қазақстанға тартылған тікелей шетелдік инвестиция көлемі 155,8 млрд долларға жетті.

Халықаралық қаржы институттары елдің болашағына оң болжам жасап отыр:

• S&P Global Ratings Қазақстанның тәуелсіз кредиттік рейтингін BBB деңгейіне көтеріп, 2026 жылы экономика 5,1%-ға өседі деп болжады.

• Fitch Ratings елдің несиелік рейтингін BBB (тұрақты) деңгейінде растап, таза сыртқы активтердің көптігін және мемлекеттік қарыздың төмендігін атап өтті.

• ЕҚДБ мен АДБ (Азия даму банкі) 2026-2027 жылдарға арналған экономикалық өсімді 4,5–5% деңгейінде болжап отыр.

Бұл ретте соңғы бес жылда Қазақстанның сыртқы борышының ЖІӨ-ге қатынасы 83,1%-дан 59,4%-ға дейін төмендеген.

Өнеркәсіп пен бизнес: Тау-кен секторынан асып түскен өңдеу саласы

Қазіргі таңда Қазақстанда өңдеу өнеркәсібінің үлесі тау-кен өнеркәсібінен асып түсті. Соңғы жеті жылда экономиканы әртараптандыру аясында мынадай нәтижелер тіркелді:

• Өнеркәсіп: 625 жаңа кәсіпорын іске қосылып, 62 мыңға жуық жаңа жұмыс орны ашылды.

• Автомобиль жасау: Жеті жылда 800 мыңға жуық көлік өндірілді. Бұған Kia Qazaqstan және Astana Motors Manufacturing Kazakhstan сияқты ірі жобалар тікелей ықпал етті.

• Агроөнеркәсіп: Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі нақты мәнде 24%-ға артып, ақшалай көлемі 5,2 трлн теңгеден 9,8 трлн теңгеге жетті.

• Шағын және орта бизнес: Жұмыспен қамту 31,3%-ға өсіп, 2025 жылы кәсіпкерлік салада 4,5 млн адам жұмыс істеді.

• Құрылыс: Ішкі нарықтың өсуінің басты индикаторы ретінде 118,3 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді.

Еуразияның басты транзиттік-логистикалық хабы

Еуразияның ең ірі нарықтарының арасында орналасқан Қазақстан көлік инфрақұрылымын белсенді дамытуда. Жеті жыл ішінде елде 36 300 шақырым автомобиль жолы және 5 000 шақырым теміржол желісі салынып, жөндеуден өтті. Сондай-ақ 110 теміржол стансасында жаңғырту жұмыстары аяқталды.

Инфрақұрылымның жақсаруы сыртқы саудаға тікелей әсер етті. 2025 жылы Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 170 млрд доллардан асып, бес жыл ішінде 40,5%-ға өскен. Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) Қазақстанмен 2030 жылға дейінгі жаңа келісім аясында логистикалық хаб рөлін одан әрі нығайтуды көздеп отыр.

Цифрландырудағы әлемдік мойындау және адами капитал

Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) Global Innovation Index 2025 рейтингінде «Үкіметтің онлайн-қызметтері» көрсеткіші бойынша Қазақстанды әлемде 10-орынға шығарды.

Бүгінде ел тұрғындарының 97,5%-ы интернетпен қамтылған, ал мемлекеттік қызметтердің 90%-дан астамы электронды форматта көрсетіледі (қызмет түрлері 657-ден 1 333-ке дейін өсті). Бұл бизнестің мемлекетпен байланысын жеңілдетіп, электрондық коммерция мен финтехтің дамуына жол ашты.

Инновациялық экономиканы құру үшін адами капитал мен ғылымды қаржыландыру еселеп артты. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) бөлінетін қаражат 42,3 млрд теңгеден (2019 ж.) 252,5 млрд теңгеге (2025 ж.) дейін өсті. Елімізде шетелдік жоғары оқу орындарының 32 филиалы жұмыс істеп тұр. Дүниежүзілік банктің 2026–2031 жылдарға арналған жаңа бағдарламасы дәл осы инновациялық жеке секторды қалыптастырып, экономиканың орнықтылығын арттыруға бағытталған.