Президенттің орнын баса ала ма?

Конституциялық реформалар жөніндегі комиссияның екінші отырысында Қазақстанда енгізілуі мүмкін вице-президент институтының құзыреті мен шектеулері нақтыланды. Бұл жөнінде Әділет министрі Ерлан Сәрсембаев баяндады.

Министрдің айтуынша, жаңа лауазым саяси тепе-теңдікті сақтау мен мемлекеттік басқарудағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталады.

Вице-президентке қандай шектеулер қойылады?

Ұсынылған модельге сәйкес, вице-президент:

• өкілді органның депутаты бола алмайды;

• өзге ақылы қызмет атқармайды;

• кәсіпкерлікпен айналысуына тыйым салынады;

• ешбір саяси партияның мүшесі бола алмайды.

Бұл талаптар Қазақстан Президентіне қойылатын конституциялық шектеулерге ұқсас.

Министрдің айтуынша, мұндай нормалар лауазымның:

• саяси ықпалдан тәуелсіз;

• кәсіби;

• бейтарап сипатта болуын қамтамасыз етеді.

Негізгі міндеттері қандай?

Ерлан Сәрсембаев вице-президентке жүктелетін басты функцияларға тоқталды.

Атап айтқанда, ол Мемлекет басшысының тапсырмасымен:

• Қазақстанның сыртқы саяси өкілдігін жүзеге асырады;

• негізгі мемлекеттік органдармен өзара байланыс орнатады;

• азаматтық қоғаммен, ғылыми және мәдени орта өкілдерімен тұрақты диалог жүргізеді;

• сараптамалық қауымдастықтармен ынтымақтастықты дамытады.

Бұл міндеттер негізгі бағыт ретінде қарастырылады және қажет болған жағдайда Президент шешімімен кеңейтілуі немесе нақтылануы мүмкін.

Президент өкілеттігі қалай беріледі?

Комиссия отырысында биліктің сабақтастығына қатысты тетік те түсіндірілді.

Егер вице-президент қандай да бір себеппен Президенттің өкілеттігін өзіне қабылдай алмаса, онда бұл өкілеттік:

1) алдымен — Құрылтай төрағасына,
2) ол мүмкін болмаған жағдайда — Премьер-министрге өтеді.

Президенттің өкілеттігін уақытша қабылдаған тұлға:

• вице-президент;

• Құрылтай төрағасы;

• немесе Премьер-министр лауазымынан автоматты түрде босатылады.

Ал босаған мемлекеттік қызметтер Конституцияда белгіленген тәртіппен қайта толықтырылады.

Негізгі мақсат — саяси тұрақтылық

Әділет министрінің айтуынша, бұл жүйе:

• билік вакуумының алдын алуға;

• ішкі немесе сыртқы дағдарыс жағдайында басқарудың үздіксіздігін сақтауға;

• мемлекеттің заңды және тұрақты жұмыс істеуіне қоғам сенімін арттыруға бағытталған.

Қазіргі таңда бұл нормалардың барлығы ұсыныс сипатында.
Қандай өзгерістер Конституцияға енетіні жалпыхалықтық референдум нәтижесімен анықталады.